عز الدين حسينى زنجانى
33
حكمت فاطمى (تلخيص شرح خطبه حضرت زهرا ع) (فارسى)
كه همه از آنها بهرهمند مىشوند اگر چه در اين مورد صحيح است خود شخص نيكوكار را ستايش نماييم اما در عين اختيارى بودنِ عمل ، منتهى مىشود به مُسَبِّبُ الأسباب ، زيرا تا توفيق ربانى و هدايت خاص او يار و مددكار نباشد شخص آن قدرت را نخواهد داشت كه اختياراً از او عمل خيرصادر گردد . اگر اين فرد را ستاش كنيم چون سررشته كارها به دست تواناى قادر متعال است كه آن شخص را موفق به كار خير نموده و چنان چه توفيق ، همراهى نمىكرد محال بود از او چنين كار خيرى صادر شود ، برگشت ستايش هر كس كه خيرى را اختياراً انجام مىدهد به ذات كبريايى خواهد بود . بدين بيان صحيح است گفته شود : جنس حمد مخصوص ذات احديت است . 3 . استاد بزرگوار آقاى طباطبايى - رحمة اللّه عليه - در تفسير نفيس الميزان - بعد از اين كه مىفرمايند « ال » در الحمدلله براى جنس و يا استغراق است - در اين زمينه مطلبى دارند كه خلاصهء آن اين است كه همه چيز بدون استثنا مخلوق خداست و چون همهء پديدهها مخلوق اوست نيكو و حسن است . از طرفى خلقت هم در كمال اختيارى و بدون جبر و قهر مىباشد . پس چنين نتيجه مىگيريم كه تمام افعال اختيارى انسان از ناحيهء حق متعال صادر شده است ، پس برگشت هر ستايشى به خداوند متعال است و هيچ ستايشى صادر نمىشود مگر اين كه در حقيقت از او صادر شده . ذات متعال فاعل حقيقى هر كار نيكى است كه از كسى صادر مىگردد . پس هيچ ستايشى از كسى براى كار خير صادر نمىشود مگر اين كه - حقيقت آن - به خداى متعال برمىگردد .